E vitamini, yağda çözünen bir vitamin ve antioksidandır. NHS’e göre cildin ve gözlerin sağlıklı kalmasına ve bağışıklık sisteminin doğal savunmasına yardımcı olur. Bu yazıda E vitamininin besin kaynaklarını, eksikliğini ve takviye konusunda bilinmesi gerekenleri bulabilirsiniz.
E Vitamini Nedir? Ne İşe Yarar?
E vitamini, yağda eriyen bir vitamin türüdür. Bitkisel yağlar, tahıllar, et, kümes hayvanları, yumurta, meyveler, sebzeler ve buğday tohumu yağı gibi birçok gıdada bulunur. Takviye olarak da edinmek mümkündür fakat doktor önerisi olmadan takviye kullanmak önerilmez. Eğer doktorunuz önermediyse besinlerden bu vitamini almak önerilir. Vücuttaki birçok organın düzgün çalışması için gerekli olan önemli bir vitamindir. Aynı zamanda bir antioksidandır. Antioksidanlar hücrelere zarar veren süreçleri yavaşlatmaya yardımcı olur.
Antioksidan olduğu için hücrelerinizin serbest radikallerin yol açtığı hasardan korunmasına yardımcı olur (MedlinePlus). Yağda çözündüğü için vücut bir miktarını depolar ve gerektiğinde kullanır. “E vitamini” terimi sekiz farklı bileşiği tanımlar; insanlarda en aktif olanı alfa-tokoferoldür.
Vücudun ayrıca, istilacı bakteri ve virüslerle savaşabilmesi için bağışıklık sistemini güçlendiren E vitaminine ihtiyacı vardır. Kan damarlarını genişletmeye ve kanın pıhtılaşmasını önlemeye yardımcı olur. Ayrıca hücreler birbirleriyle etkileşimde bulunmak ve birçok önemli işlevi yerine getirmek için bu vitamini kullanırlar.
E Vitamini Hangi Besinlerde Bulunur?
Birçok besinde bol miktarda bulunur ve vücutta depolanır. Böylece ihtiyaç duyulduğunda vücut tarafından kullanılabilir. Bağışıklık sistemini güçlendirmesi, hücrelerin işlevlerini yerine getirmesi ve korunması için temel vitaminlerden biridir. E vitamini içeren besin kaynakları şöyledir:
- Bitkisel yağlar doğal E vitamini kaynaklarıdır. Bunlar buğday rüşeymi yağı, ayçiçeği yağı, badem yağı, pirinç kepeği yağı, üzüm çekirdeği yağı, kanola yağı, palm yağı, aspir yağı, mısır ve soya yağıdır.
- Bazı kuruyemişler bol miktarda bu vitamini içerir. Bunlar badem, yer fıstığı, Antep fıstığı, çekirdek, kabak çekirdeği, ceviz, kaju ve fındıktır.
- Ispanak, pancar, balkabağı, hardal, kuşkonmaz, ve brokoli yeşil sebzeler arasında bu vitamini içerenlerdendir.
- Kırmızı biber, avokado, mango, kivi, böğürtlen, kuş üzümü, kuru kızılcık, zeytin, kayısı, ahududu bitkisel E vitamini kaynaklarındandır.
- Kaz eti, havyar, ahtapot, ıstakoz gibi hayvansal kaynaklardan da E vitamini alınabilir.
E vitamini, fındık, tohumlar, yeşil yapraklı sebzeler, yağlı balıklar ve bazı bitkisel yağlar gibi birçok besinde bulunur. Düzenli olarak bu besinleri tüketerek vücudunuzun E vitamini ihtiyacını karşılayabilirsiniz. Dengeli bir beslenme programı oluşturarak vücudunuzun ihtiyaç duyduğu E vitamini miktarını sağlayabilir ve sağlıklı bir yaşam sürdürebilirsiniz.
En Çok E Vitamini İçeren Besinler Tablosu
| Besin | Miktar | E Vitamini (mg) | Günlük Değer (%) |
|---|---|---|---|
| Ayçiçek yağı | 1 yemek kaşığı (15 ml) | 4.5 | 30 |
| Badem | 100 gr | 26.8 | 179 |
| Ayçiçeği çekirdeği | 100 gr | 35.13 | 234 |
| Ispanak | 100 gr | 2.03 | 13.5 |
| Brokoli | 100 gr | 1.5 | 10 |
| Avokado | 100 gr | 2.07 | 13.8 |
| Kırmızı biber | 100 gr | 1.04 | 6.9 |
| Mango | 100 gr | 3.89 | 25.9 |
| Kivi | 100 gr | 1.46 | 9.7 |
| Buğday tohumu yağı | 1 yemek kaşığı (15 ml) | 2.0 | 13.3 |
| Fıstık ezmesi | 100 gr | 2.07 | 13.8 |
| Kabak çekirdeği | 100 gr | 25.8 | 172 |
| Domates | 100 gr | 0.53 | 3.5 |
| Zeytinyağı | 1 yemek kaşığı (15 ml) | 1.9 | 12.7 |
E Vitamini Faydaları Nelerdir?
Vücudunuzun bağışıklık sisteminizi desteklemek ve hücrelerinizin yenilenmesine yardımcı olmak için ihtiyaç duyduğu bir maddedir. Ayrıca, genel sağlığınız için gerekli olan antioksidan ve antienflamatuvar özelliklere sahiptir. Vücudun ihtiyaç duyduğu temel maddelerden biri olan E vitamininin faydaları şöyledir:
- Bağışıklık sistemini destekler ve enfeksiyonlara karşı direnç kazanmanıza yardımcı olur.
- Hücreler birçok işlevi yerine getirebilmek için E vitaminine ihtiyaç duyar.
- E vitamini hücrelerin daha uzun süre sağlıklı kalmasına yardımcı olur.
- Antioksidan olarak, hücre zarlarını serbest radikal hasarından korumaya yardımcı olur (MedlinePlus).
- NHS, E vitamininin cildin ve gözlerin sağlıklı kalmasına yardımcı olduğunu belirtir.
E vitamininin kanser, kalp hastalığı, demans, karaciğer hastalığı ve felci önleyip önlemediği daha fazla araştırma gerektirir (MedlinePlus). Yüksek doz E vitamini takviyelerinin kanseri ya da kalp-damar hastalıklarını önlemediği bildirilmiştir; ABD Önleyici Hizmetler Görev Gücü bu amaçla E vitamini takviyesi alınmasını önermemektedir (MSD Manual). E vitaminini çoğunlukla besinlerle almak yeterlidir.
E Vitamini Eksikliği Nedir?
Dengeli beslenen kişilerde E vitamini eksikliği beklenmez. Gıda güvensizliğinin yüksek olduğu ülkelerde yetersiz alıma bağlı eksiklik görülür; diğer ülkelerde eksiklik nadirdir ve çoğunlukla yağların emilimini bozan hastalıklardan (kistik fibroz, kolestatik karaciğer hastalıkları, pankreatit, kısa bağırsak sendromu) ya da nadir genetik bozukluklardan kaynaklanır (MSD Manual). Erken doğan bebeklerde eksiklik kansızlığa yol açabilir (MedlinePlus).
E Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir?
E vitamini eksikliğinin başlıca belirtileri hafif hemolitik anemi (kırmızı kan hücrelerinin yıkımı) ve sinir sistemi bulgularıdır (MSD Manual). Eksiklik şüphesinde doktora başvurulmalıdır. Aşağıda eksiklikte görülebilen bulgular yer alır:
- Yürümede ve kol-bacak hareketlerinde koordinasyon bozukluğu (ataksi)
- Bozulmuş refleksler
- Kas zayıflığı
- Titreşim ve pozisyon duyusunda azalma
- Retina hastalığı (retinopati)
E vitamini eksikliği doktor kontrolünde alfa-tokoferol takviyesiyle tedavi edilir; yağ emilimini bozan hastalıklarda yüksek doz gerekebilir. Dozaj, belirtilerin ciddiyetine ve eksikliğin nedenine bağlıdır (MSD Manual).
E Vitamini Eksikliği Nelere Yol Açar?
Genetik, bazı hastalıklar, prematüre doğum veya çok az E vitamini içeren besin tüketilmesi bu vitaminin eksikliğine yol açabilir. Yemeklerde kullanılan bitkisel yağlarda bulunması ve vücutta depolanması sayesinde bu eksiklik yaygın görülmez. Fakat E vitamini eksikliği durumunda bazı sağlık problemlerine neden olabilir:
- Kas zayıflığı: Merkezi sinir sistemi için gereklidir. Vücudun temel antioksidanları arasındadır. Eksikliği oksidatif strese neden olur ve bu da kas zayıflığına yol açabilir.
- Koordinasyon ve yürüme zorlukları: Bu vitaminin eksikliği bazı nöronların bozulmasına ve sinyal iletme yeteneklerinin zarar görmesine neden olabilir. Bu da koordinasyon ve yürüme zorluklarına yol açar.
- Uyuşma ve karıncalanma: Sinir liflerinin hasar görmesi, sinirlerin sinyalleri doğru bir şekilde iletmesini engelleyebilir ve bu da periferik nöropati olarak da adlandırılan bir soruna neden olabilir.
- Görme bozukluğu: E vitamini eksikliği, retinadaki ve gözdeki diğer hücrelerdeki ışık reseptörlerini zayıflatabilir. Bu, zamanla görme kaybına neden olabilir.
- Bağışıklık sistemi sorunları: Bazı araştırmalar, bu vitaminin eksikliğinin bağışıklık hücrelerini engelleyebileceğini öne sürüyor. Daha yaşlı yetişkinler özellikle risk altında olabilir.
- Daha fazla serbest radikal hasarı: Serbest radikaller hücrelerin ömrünü kısaltır ve onlara zarar verir.Güçlü bir antioksidan olması sayesinde serbest radikal hasarını azaltır. Eksikliği durumunda vücudun genelinde hücrelerin sağlıklı kalması zorlaşır.
E Vitamini Eksikliği Nasıl Giderilir?
E vitamini eksikliğinde yapmanız gerekenler aşağıda;
- E vitamini eksikliği, nedenine bağlı olarak tedavi edilir.
- Eksiklik bir hastalıktan kaynaklanıyorsa, neden örneğin ilaçla tedavi edilir.
- Sebep yetersiz beslenme veya yetersiz beslenme ise, diyet değiştirilmelidir.
- Günlük E vitamini ihtiyacını karşılamak için, önerilen alımın diyetle karşılanamadığı durumlarda gıda takviyeleri yararlı olabilir.
- Gıda takviyeleri gerekiyorsa dozu ve süreyi doktorunuz belirler. Yüksek doz E vitamini takviyeleri beyinde kanama (hemorajik inme) riskini artırabilir (MedlinePlus).
Yukarıdaki önerilerimi dikkate alarak e vitamini eksikliğinden kurtulabilirsiniz.
Vitamin Hapı / Takviyesi Kullanılmalı Mıdır? İşe Yarar Mı?
Çoğu insan önerilen miktarda E vitaminini gıdaları yoluyla alır ve herhangi bir ek vitamin tabletine veya yağına ihtiyaç duymaz. Ancak alamıyorsa tabiki de takviye kullanabilir.
- Kolza tohumu, ayçiçeği veya zeytinyağı gibi bitkisel yağlar bol miktarda E vitamini içerir. Sentetik E vitamini de üretilir; ancak sentetik biçimin biyolojik etkinliği doğal biçime göre daha düşüktür, bu nedenle ürün etiketindeki doğal ve sentetik ayrımına bakın.
- Biraz zeytinyağı ve birkaç fındık içeren bir salata, çoğu kişi için E vitamini ihtiyacını rahatlıkla karşılar; takviyeye çoğu zaman gerek yoktur.
Vitamin hapı yada takviyesi olarak e vitamini kullanabilirsiniz. Multivitamin hap kullanımı yapıyorsanız, içerisindeki e vitamini oranları da yeterli olacaktır.
E Vitamini Günde Ne Kadar Alınmalıdır?
ABD referans değerlerine göre 14 yaş ve üzerindeki herkes için günde 15 mg (alfa-tokoferol) önerilir; emziren kadınlar için bu miktar 19 mg’dır (MedlinePlus). NHS ise yetişkin erkekler için günde 4 mg, kadınlar için 3 mg belirtir ve bu miktarın çeşitli bir diyetle karşılanabileceğini söyler. Besinlerle alınan E vitamini zararsızdır; ancak yüksek doz takviyeler kanama riskini artırabilir. NHS, takviye olarak günde 540 mg (800 IU) veya daha azının zarar vermesinin beklenmediğini belirtir.
